Türk Edebiyatında Fantastiğin Kökenleri

 

Fantastik kavramını aynı zamanda harikulade ve olağandışı ifadeleriyle karşılayan Yonar, bu kavramın zihinlerde doğru bir anlam kazanmasını amaçlamaktadır.

 

FANTASTİK KAÇIŞ MI?

Fantastiğin modern dünyada yalnızlaşan insana bir mağara sağlayıp sağlamadığı, bir kaçış edebiyatı mı, çocukluğa dönüş mü, yoksa katı gerçeğin sıkıcılığından ve bıktırıcı baskısından kaçarak bir koy olup olmadığı hep merak edilen bir sorulardandır. Yonar; “Bu toprakların güneşinde ısınmış, havasını solumuş ve muhayyilesinde sınırsızlığı yaşamış olmanın derin hazzı ile bu çalışmayı” yaptım derken hem şahsî hayatından hem de aynı hayatı paylaşan bizlerin hayatından cesaret almıştır.

 

ORTA ASYA’DAN BATI DÜŞÜNCESİNE

Orta Asya’nın Doğu düşünce dünyasındaki etkisi yadsınamaz. Özellikle sözlü kültür dönemlerinden sonra yazıya geçirilen belgeler kökü Amuderya’ya, Sirderya’ya dayanan muazzam bir birikimin Doğu düşünce dünyasını derinden etkilediğini ortaya koymaktadır. 13. yüzyılın hareketli ortamında ilk ciddi düşünce kırılmasını yaşayan Doğu dünyasının ikinci büyük kırılmasını da Batı aydınlanması ile karşılaşması oluşturmaktadır. Bundan sonra özellikle kültür alanında görülen daralmanın tercüme eserlerle oluşan hegemonik yapısı yavaş yavaş baskın kültürün benimsenmesiyle yerli olanı dışlama ve aşağılama sürecine girmiştir. Bugün Türk edebiyatına baktığımızda geçmişin derin birikiminden faydalanmamasının birçok nedeni olduğu görülecektir. Özellikle zihniyet değişiminin kültürü ve yerli olanı algılayışta gösterdiği çekingenlik, yerli olanın sahiplenmesini geciktirdiği gibi, pek çok alanda da yerlinin görmezden gelinmesine sebep olmuştur.Asıl itibariyle Doğu ve Batı edebiyatları ta Hint’ten beri birbirlerini sürekli etkilemişlerdir. Tıpkı düşünce, din, kültür alanında olduğu gibi edebiyat alanında da önemli etkileşimler olduğu görülmektedir.

 

FANTASTİĞİN AMACI

Kitabın yazarı Gönül Yonar çalışmanın amacını şöyle ifade ediyor: “Biz bu çalışmada, son zamanlarda bir furya halinde baş gösteren fantastik edebiyat yapıtlarının kökenleri inmeye çalıştık. Fantastiğin kökenleri Doğu’da da idi, fakat üzeri örtülmüş bu birikimden kimsenin haberinin olmaması bir yana, günümüzdeki fantastik eserlerde var olan unsurların çoğunun Doğu’ya ait olmasına rağmen bu gerçeğin de üstü bilinçli olarak örtülmekte idi. Bu çaba, Batılı fantastik yapıtların içinde vücut bulmuş unsurların kökenlerinin Doğu’ya ait olduğu gerçeğini ortaya çıkarmak amaçlı değildir. Böyle bir amaç, tablonun kayıp parçalarını bulmuş olmanın verdiği haz kadar basit ve derinlikten yoksundur.

Çalışma, Doğu dünyasının Hint’ten başlayarak, Sirderya, Amuderya hatta Sibirya içlerine kadar uzanan arkeolojik, etnografik, mitolojik, teolojik, epistomolojik, kültürel ve edebî araştırmaların ortaya koyduğu derinliğin içinde Doğu’nun muhayyile’ zenginliğini ortaya koyma gayretini içermektedir.”

 

TASAVVUFUN MUHAYYİLESİ

Özellikle tasavvuf edebiyatının muhayyile dünyasına olan katkısı ve edebiyata imkânlar sağlaması Osmanlı döneminde zirve yapmıştır. Osmanlı döneminin ciddi bir tasavvuf tarihi incelemesi sonucunda ortaya çıkacak olan ‘muhayyile tarihi’ enteresan verileri de göz önüne serecektir. Osmanlı tasavvuf dünyasının tohumlarının atıldığı Anadolu dönemi dikkatle ele alınmalıdır.

 

KİTABIN BÖLÜMLERİ

Kitabın bölümlerine bakınca çalışmanın bir derinliği taşıdığı görülecektir. Beş bölümden oluşan kitapta, birinci bölümde, Gerçek ne kadar?; ikinci bölümde, Düşler dünyasına açılan kapı; üçüncü bölümde, Asya ve fantazya; dördüncü bölümde, Tanzimatla giden; beşinci bölümde, Mirasın izinde başlığı altında konu işlenmektedir.Asya ve fantazya başlık bölümde İslâm mitolojisi altında Kur’an kıssaları yer almaktadır. Süleyman peygamber, Yusuf peygamber, Rüyanın öyküsü, Hızır-Musa, Ashaf-ı Kehf kıssaları mitolojinin kaynakları ve edebiyata etkisi yönünden incelenmektedir.Mirasın izinde bölümünde ise, Hasan Aycın, İhsan Oktay Anar ve Nazlı Eray’ın eseleri fantastik edebiyat açısından ele alınıyor.

 

 

SEMİH AKIŞ

FavoriteLoading Bu yazıyı Favorilerime ekle

BENZER YAZILAR

Yorum Yapın

*

Önceki yazıyı okuyun:
Teravih Tefsirleri 1433-15

Araf Suresi 59-72. Ayetler. Peygamberlerin sayıları Kuran-ı Kerim'de isimleri sayılan peygamberlerin özellikleri. Hz. Nuh'un öne çıkan özelliği nedir? Ömrü? Peygamberlik...

Kapat