MOBBING (Psikolojik Yıldırma)

İş dünyasında bir süredir geçerliliğini koruyan ve bilinmesinde büyük yarar bulunan “mobbing” kavramı konusunda bilgilendirici bir yazı yazmanın yararlı olabileceğini düşündüm. Bu yazıyı hazırlamam konusunda beni teşvik eden ve önerileriyle yol gösteren Sn. Prof. Dr. Oğuz Güç’ü de rahmetle anıyorum. Amacım değerli meslekdaşlarımızı güncel olan bu konuda bilgilendirmektir.Latince bir kavram olan “mobbing”, psikolojik şiddet, baskı, kuşatma, taciz, rahatsız etme veya sıkıntı vermek anlamına gelir. Özellikle hiyerarşik yapılanmış gruplarda ve kontrolün zayıf olduğu örgütlerde, gücü elinde bulunduran kişinin ya da grubun, diğerlerine psikolojik yollardan, uzun süreli sistematik baskı uygulamasıdır. Son dönemde sosyoloji ve hukuk başta olmak üzere çeşitli alanlarda disiplinlerararası çalışılan bir konu haline gelmiştir. Hukuki anlamda bir davranışın ‘mobbing’ olması için mutlaka ‘sistematik’ şekilde ve en az 6 aydır yapılıyor olması gerekir. Yoksa günlük yaşam içerisinde herkes tarafından yaşanabilecek stres, kaygı, öfke gibi davranışlar ‘mobbing’in tanımına uymayacaktır.

“Çalışma Psikolojisi ve Hukuki Boyutlarıyla İşyerinde Psikolojik Taciz (Mobbing)” kitabının yazarı Pınar Tınaz, “mobbing”’in belirtilerini anlatıyor (1):

“MOBBING” NASIL UYGULANIR?

Kişiye yetenek ve becerilerinin çok altında veya uzmanlık alanına girmeyen işler verilir. İşle ilgili tüm önerileri reddedilir. Geliş gidiş saatleri, telefon konuşmaları, çay kahve molaları ayrıntılı olarak kontrol edilir. Sürekli eleştirilir veya küçümsenir. Kişi, işle ilgili önemli gelişme ve haberlerin dışında bırakılır.Kişinin arkasından çeşitli söylentiler çıkartılır. Heinz Leymann kitabında “mobbing” yöntemlerini şu şekilde anlatıyor (2):

1. Kendini göstermeyi ve sağlıklı iletişimi bozmak: Sık sık sözünüz kesilir, yaptığınız iş sürekli olarak olumsuz eleştirilir. Jest ve bakışlarla rahatsızlık verilir. Tehdite kadar iş uzar.

2. Sosyal ilişkilere saldırı: Sosyal ortamdan tecrit edilmesine çalışılır. En ufağından her türlü ilişki kesilir. Yok gibi kabul edilir ki bu ağır bir taciz yöntemidir.

3. İtibar ve şöhrete saldırı: Sürekli dedikodu üretilir. İmajınız zedelenmeye ve böylece güvenilirliğinizin yitirilmesine çabalanır.

4. Kişinin yaşam standartları ve mesleki konumuna yönelik saldırı: Yetenek ve birikimlerinizle orantısız işler verilir. Sürekli iş değişiklikleri yapılır.

5. Kişinin sağlığına yönelik saldırı: Fiziksel olarak kaldıramayacağınız yoğunlukta işler yaptırılır.

 “MOBBING” E UĞRAYAN KİŞİDE GÖRÜLEN BELİRTİLER NELERDİR?

Sıkıntı, panik atak, depresyon, yarım baş ağrısı, baş dönmesi, hafıza kaybı, dikkati toplayamama, uykusuzluk, kaşıntı, kızarma, pullanma, döküntü, göz kararması, görmede bulanıklık, boyun kasları ve sırtta ağrı, hızlı ve düzensiz çarpıntı, kalp krizi, nefessiz kalma, nefes alamama, yanma, ekşime, hazım zorluğu gibi mide rahatsızlıkları, organizmanın savunma yapılarında zayıflama, hastalıklara çok çabuk yakalanabilme, titreme, terleme, bacaklarda halsizlik ve kas ağrıları gibi çok sayıda belirti görülebilir.

 MOBBING’E UĞRAYAN KİŞİNİN ÖZELLİKLERİ (3)

Endüstri Mühendisi ve Eğitimci Danışman Gülcan Arpacıoğlu, bu kişinin özelliklerini şu şekilde tanımlıyor:Kendini ispatlamış ya da ispatlamaya başlamış çok iyi niyetli, ilkelerine son derece saygılı, çok sadık, çok dürüst, kendine çok saygı duyan ve işyerine hizmet etmeyi düşünen bir kişidir ve saf insanlardır.Bu kişiler sabahları, ‘İşe gidip akşama kadar bütün emeğimi vereyim’ diye düşünen insanlardır.

 NEDEN MOBBING UYGULANIR? (3)

Yıldıran kişilerin yüzde 58’i, kurban boyun eğmeyi reddettiği ve kontrole direnç gösterdiği için, yüzde 56’sı kurbanın yıldıran kişiden kişiden iş konusunda daha üstün olmasından kaynaklanan çekememezlik sebebiyle, yüzde 49’u kurbanın sosyal yetenekleri, olumlu tavırları ve iş yerindekilerce sevilmesi sebebiyle, yüzde 46’sı kurbanın kurum içinde yanlış giden olguları otoritelere bildirmesinin ispiyonculuk gibi algılanması ve yüzde 42’si de yıldıran kişilerin acımasız kişiliği nedeniyle mobbing uyguluyor. Davranışların zorbalık sayılması için sistemli, uzun süreli, – en az 6 ay-, sık sık ve hatta örgütlenerek, gruplaşarak yapılması gerektiğinin de altı çiziliyor.

 MOBBING UYGULAYAN KİŞİLERİN ÖZELLİKLERİ (4)

Yapılan çalışmalar, işyerinde duygusal şiddet uygulayan kişilerin güvensiz, korkak ve kıskanç olduklarını, birçoğunda kişilik bozuklukları olduğunu ortaya koymuştur. Kötü bir çocukluk geçirmiş olmaları söz konusudur. Yıpratmak için genellikle uyumlu insanları seçerler. İyi yetişmiş elemanlar onlar için en kolay hedeflerdir.Her iş yerinde rekabet vardır ve bu nedenle çatışmalar olur. Ama mobbing insanın içindeki kötülüğün harekete geçmesidir. Bunun sonucunda kişinin yaşama sevinci kırılır. Mobbing uygulanan kişi büyük oranda stres yaşar. Burada unutulmaması gereken mobbing yapan kişinin, kişilik bozukluklarının bulunduğunun bilinmesidir. Mobbing uygulayan kişiler çalışanı motorlardaki beygir gibi değiştirilebilen bir güç olarak görürler. Yani mobbing mağduru değil, mobbing yapan sorunludur.

 KİMLER MOBBING UYGULAR? (2)

Sürekli pohpohlanmaya alışmış, statükocu, yerini kaybedeceği endişesi ile dolu ve ben merkezci kişilikler mutlaka başkaları üzerinde psikolojik baskı kurmaya niyetleneceklerdir. Ancak bunun için belirleyici olan ‘örgütsel ortam’ olacaktır. Psikolojik taciz ‘başıboş ortamlar’ı bulduğunda hayat bulur. Karşılıklı anlayış, hoşgörü ve etkin bir liderliğin olduğu kurumlarda psikolojik taciz eylemleri ya hiç görülmeyecek ya da oluşum safhasında sona erdirilecektir.Aynı zamanda narsist özellikler taşıyan bu kişiler, kendilerini yüceltmek için başkalarını kullanırlar, başkalarının duygu ve düşüncelerine, gereksinimlerine empati göstermezler (5). Mobbing mağdurlarının en büyük sorunu yaşadıklarının ne olduğunu bilmemeleridir.Dolayısıyla nasıl çözüm aramaları gerektiğine de karar verememeleridir.

 NE YAPILMALI ?

Mobbing mağdurlarına yapılan önerileri şu şekilde özetlemek mümkündür:

– Sabırlı olun.

– Özgüveninizi, özsaygınızı ve değerlilik duygunuzu koruyun

– Kendinizi geliştirin

– Kendinizi toplumdan koparmayın

– Yaşadıklarınızı yakın arkadaşlarınızla paylaşın

– Arkadaşlarınızla, dostlarınızla daha çok birlikte olun

– Değerlerinize sahip çıkın, yaşadıklarınız değerlerinizin yanlış olduğu anlamına gelmez

– Her yerde herkese haklı olduğunuzu ve size haksızlık yapıldığını kanıtlamaya çalışmayın

– Geleceğe bakın, yaşananlar insanları ve kendinizi tanımanız için iyi bir fırsattır.

 YASAL BOYUT

İşverene ‘işyerinde psikolojik tacizi engelleme yükümlülüğü’ getiren Borçlar Kanunu Tasarısı’nın yasalaşması ile Türkiye ‘mobbing’ kavramıyla tanışmış oldu.TBMM Adalet Komisyonu’nun, Borçlar Kanunu Tasarısı’nda, işverene psikolojik tacizi (mobbing) engelleme yükümlülüğü getirmesi, bu konuda açılan davalarda yargının işini kolaylaştıracaktır. İşten ayrılmaya zorlanan ve güç koşullarda çalışanlar, sadece bu nedenle tazminat isteme hakkına sahip olmuştur.Konunun önemi nedeniyle İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi 30 Haziran 2009 tarihinde “ETİKHUKUK-ADLİ TIP AÇISINDAN DUYGUSAL TACİZ-MOBBING SEMPOZYUMU” düzenlenmiştir.

 

KAYNAKLAR:

1. Çalışma Psikolojisi ve Hukuki Boyutlarıyla İşyerinde Psikolojik Taciz (Pınar Tınaz, Fuat Bayram, Hediye Ergin); 2008

2. İş Hayatında Güvenlik ve Sağlık – 1984 Heinz Leymann

3. Gülcan Arpacıoğlu

4. Mobbing/İşyerinde Duygusal Saldırı ve Mücadele Yöntemleri Dr. Şaban Çobanoğlu; 2005;

5. Kelly and Diana J. “Reviewing workplace bullying: Strenghtening approaches to a complex phenomenon. Journal of Occupational Health and Safety. 2005; 21(6), December, pp 551- 564

Doç. Dr. Zafer Güney

Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi

Farmakoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi

FavoriteLoading Bu yazıyı Favorilerime ekle

BENZER YAZILAR

Yorum Yapın

*

Önceki yazıyı okuyun:
Teravih Tefsirleri 1433-15

Araf Suresi 59-72. Ayetler. Peygamberlerin sayıları Kuran-ı Kerim'de isimleri sayılan peygamberlerin özellikleri. Hz. Nuh'un öne çıkan özelliği nedir? Ömrü? Peygamberlik...

Kapat