İLK EMRİN OKU OLMASININ HİKMETİ NEDİR?

 

 

“İslâm’ın ilk emrinin “oku” olmasının önemi hakkında bilgi verir misiniz?” İslâm, Cenab-ı Hakk’ın insanlık âlemine son mesajı olup, kıyamete kadar olacak bilimsel gelişmelere uygun bir ilim ve araştırmaya teşvik etmiştir. Mekke’de ilk inen Alak sûresinde bu konuya şöyle yer verilir: “Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı bir kan pıhtısından yarattı. Oku! Kalemle yazmayı öğreten, insana bilmediklerini bildiren Rabbin, en büyük kerem sahibidir.” Fahreddin Razî, yukarıdaki âyetten, Kur’an’ı okurken besmele çekmenin gereğini istidlâl etmiştir. Çünkü âyette Rabbinin adıyla, O’nun yardımını dileyerek okuması emredilmiştir.Diğer yandan okuma emri genel anlamda; bilim, kültür ve san’atın çok gelişeceğine işaret eder. Nitekim önceki peygamberler dönemine göre, bilim ve teknolojinin baş döndürücü bir hızla geliştiği ve bunun okuma, bilgilenme ve bu bilgiyi sürekli geliştirme yoluyla gerçekleştiği bilinmektedir. Günümüz pozitif bilimleri Allah’ın yarattığı nesneler üzerinde araştırma yapar, konuları deney ve tecrübe süzgecinden geçirip, kesin bilgiye dönüştürmeye çalışır. Bunu yaparken arka plânda bütün bunları yaratan ve düzenli bir şekilde varlıklarını sürdüren yüce yaratıcının unutulmaması gerekir. Yaratıcı dikkate alınmadığı zaman bilim adamı böbürlenerek her şeyi kendi yapmış, keşfetmiş ve olmayan bir şeyi ortaya çıkarmış gibi düşünür. Adeta yaratıcı ile yarışa kalkışır.

 

Oysa tabiat bilimlerinde üzerinde çalışılan nesne maddi varlıklar, tıp biliminde insan varlığı, zooloji ve veterinerlik biliminde hayvanlar âlemi, botanik bilimi bitkiler âlemi incelenir ve bunlarınvar oluş hikmetleri, karşılaştıkları hastalıklarve gelişmeler izlenir. Bunlar Cenab-ı Hakk’ınyaratıp insanın hizmetine sunduğu varlıklar olup, asıl nimet sahibinin unutulmaması gerekir. Bu da ilim çalışmalarına Allah’ın adıyla başlanmasını ve o yüce yaratıcının her safhada unutulmamasını gerekli kılar. “İlmi teşvik eden ayet ve hadislerden söz eder misiniz? Bunlar “hangi çeşit ilimleri kapsar?”

 

Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyrulur: “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak temiz akıl sahipleri düşünüp öğüt alır.” Yukarıdaki ayette, “bilenlerle bilmeyenlerin eşit olamayacağı” belirtilerek mü’minler ilme teşvik edilmiştir. Ayette ilim edinmeye, araştırma yapmaya ve aklını kullanmaya teşvik vardır. Kur’an’da “ilim” sözcüğü 105 yerde geçer, bu kökten gelen diğer sözcüklerle birlikte bu sayı 859’a ulaşır. Akıl, fikir ve zikir gibi sözcükler de buna eklenirse, İslâm’ın bilime ve aklı kullanmaya ne kadar önem verdiği anlaşılır. Cürcânî, ilmi şöyle tanımlar: “Gerçeğe ve vâkıaya uygun düşen bilgi ve kanaattir.” (Ta’rifât). Her inananın dini görevlerini yerine getirecek, helal ile haramı, hak ile batılı birbirinden ayıracak kadar bilgi sahibi olması farzdır. Bunlara “zarûrât-i diniyye” denir. Hadiste şöyle buyurulur: “İlim elde etmek her Müslüman erkek ve kadına farzdır.” Tıp, matematik, teknik ve savaş bilimi gibi toplum için gerekli olan bilgileri öğrenmek ise, “kifâî farz” dır. Bu bilgiler toplumun bütünü tarafından terk edilirse, bütün toplum sorumlu olur. Sırf övünmek ve başkalarına karşı üstünlük taslamak amacıyla ilim öğrenmek mekruhtur.

 

Âyetlerde Allah’tan ancak ilim sahiplerinin korkacağı (Fâtır, 35/28), ilim sahiplerinin derecelerinin yükseltileceği (Mücâdele, 58/15) bildirilir. Burada alimden kastedilen, Cenâb-ı Hakk’ın sıfatlarını bilip, O’nu ulu ve yüce sayan bilginlerdir. Ebû Hanife,Ömer İbn Abdilaziz ve İbn Sîrîn’e göre “haşyet (korku)” dan maksat, Allah’ı yüce sayma ve O’na duyulan büyük saygıdır. Hz. Peygamber’in ilmi teşvik eden hadislerinden bazıları şunlardır: “İlim elde etmek için yola giden kişiye, Allah cennet yollarından birini açar. Melekler bu kişinin işini kolaylaştırmak için kanatlarını yere sererler. Göklerde ve yerde bulunanlar, hatta sudaki balıklar âlim için Allah’tan rahmet dilerler. Âlimin, bilmeden ibadet edene üstünlüğü, on dördünde olan ayın yıldızlaraüstünlüğü gibidir. Âlimler peygamberlerin mirasçısıdır.Peygamberler ne altın, ne de gümüş bırakmamış,ancak miras olarak ilim bırakmışlardır. Kim ilmi almışsa büyük ve değerli bir şeye sahip olmuş demektir.” “Kim ilim elde etmek için evinden çıkarsa, geri dönünceye kadar Allah yolundadır.” “Allahım! Bana öğrettiklerinle beni yararlandır, bana yararlı ilim öğret ve ilmimi artır.”“Yararsız ilimden Allah’a sığınırım.”

 

“İlmi gizlemenin dini sorumluluğu var mıdır?”

Bir bilim adamının bildiğini açıklaması, sorulduğu zaman gerçeği söylemesi gerekir. Aksi durumda sorumlu olur. İbn Abbas’tan rivayete göre, Muaz İbn Cebel ve kimi sahabeler Yahudilere Tevrat’taki bazı hükümleri sorunca, onların bu bilgileri gizlemesi üzerine şu âyet inmiştir. “İndirdiğimiz açık delilleri ve hidayeti biz Kitap’tainsanlara açıkça belirttikten sonra gizleyenler var ya, işte onlara hem Allah lânet eder, hem de bütün lânet edenler lânet eder. Ancak tevbe edip durumlarını düzeltenler ve gerçeği açıklayanlar bunun dışındadır. Çünkü ben onların tevbelerini kabul ederim.Ben tevbeyi çok kabul eden, çok merhamet edenim.” Ebû Hüreyre’nin, bu iki ayeti okuyarak, “Eğer Allah’ın kitabındaki bu âyetler olmasaydı, size hiçbir hadis rivâyet etmezdim.” dediği nakledilmiştir. Onların gizlediği bilgiler arasında recm cezası ve Hz. Peygamber’in geleceğini bildiren haberler vardı. Ancak bu konudaki bilgileri gizlemeyenler ayette şöyle övülür: “Yanlarındaki Tevrat ve İncil’de yazılı buldukları o elçiye, o ümmî peygambere uyanlara gelince, işte o peygamber onlara iyiliği emreder, onları kötülükten meneder, onlara temiz şeyleri helal, pis şeyleri haram kılar.”Hadis: “Kendisine bir ilim sorulup da, bunu gizleyen kimseye kıyamet gününde ateşten bir gem vurulur.” Diğer yandan kimi âlimler, ilmi gizlemeye yol açacağı korkusuyla, yukarıdaki âyete dayanarak, Kur’an okuma karşılığında para almanın caiz olmadığını söylemiştir. Ancak sonraki gelen (müteahhirûn) âlimler ücret veya maaş alınmadığı takdirde dini görev ve çalışmaların ihmal edileceğini düşünerek dini ilimlerin eğitim, öğretim ve tebliğinde görev yapanların, bu hizmetleri karşılığında ücret alabileceklerine dair fetva vermişlerdir.

 

 

 

Prof. Dr. Hamdi DÖNDÜREN

FavoriteLoading Bu yazıyı Favorilerime ekle

BENZER YAZILAR

Yorum Yapın

*

Önceki yazıyı okuyun:
Teravih Tefsirleri 1433-15

Araf Suresi 59-72. Ayetler. Peygamberlerin sayıları Kuran-ı Kerim'de isimleri sayılan peygamberlerin özellikleri. Hz. Nuh'un öne çıkan özelliği nedir? Ömrü? Peygamberlik...

Kapat