Düşün Altında Binlerce Kefenli Yatanı

 

Osmanlı döneminde Bursa’da 153 hazire vardı, bugün üçte biri yok. Ölümü hatırlatsın diye şehrin merkezine yapılan mezarlıkların yerinde şimdilerde apartmanlar, lunaparklar, alışveriş merkezleri yer alıyor.Osmanlı Devleti, Bursa’yı fethinden sonra dört bir yana cami, mescit, tekke, zaviye, medrese ve mektepler kurar, bahçesine küçük mezarlıklar yapar. Sokağın kapısını açınca mezarlıkla karşılaşan, taşlarının arasında oyun oynayarak büyüyen çocuklar bu sayede ölüm gerçeğini hiçbir zaman çıkarmaz aklından. Bursa’nın ölüleri, 16. yüzyıldan 20. yüzyılın ilk çeyreğine kadar sanat eseri taşların altında rahatsız edilmeden yatar. Tarihi evlerin yerine beton binalar yapılmaya başlanınca şehrin büyüsü bozulur, mezarlıklar yavaş yavaş şehrin dışına taşınır. İlk sistematik tahribat Ahmed Vefik Paşa’nın valiliği zamanında yapılır. Namazgâh’taki Yeniyer Mezarlığı ile Eski Garaj’ın yanındaki ikinci Yeniyer (Mer’a) Mezarlığı Kırım göçmenlerine, Kurdoğlu mezarlığı Yunanistan göçmenlerine yerleşim yeri açmak için yok edilir. Beşikçiler, Deveciler ve Dağınık Serviler mezarlıkları ve Bahri Baba haziresi yıkılır, ölüleri bilinmeyenlere sürülür. Tek başına bir müze oluşturacak Zeyniler Camii çevresindeki Zeyniler Mezarlığı’ndaki 1.400 mezar taşının kırk at arabasıyla nereye taşındığı hâlâ konuşulur. 1930’lu yıllarda mezarlık ve hazireler halk sağlığını tehdit eden çirkin mekânlar olarak görülüp yıkımlara hız verilir. Tarihi mezar taşları binaların temellerinde ya da kaldırım inşasında dolgu malzemesi olarak kullanılır. Bursa’daki hazireler üzerine çalışma yapan Dr. Bedri Mermutlu ve Dr. Hasan Basri Öcalan’a göre 153 hazirenin üçte biri günümüze ulaşmadan yok olmuş. Kalanlarının birçoğunun mezar taşı kırık, toprağa gömülmüş, yazısı okunmuyor. Bazı hazirelerin yerine evler, parklar yapılmış, bazıları apartmanların bodrum katı veya bahçesine hapsedilmiş.

 

İnsanlar normal karşılıyor

Dr. Bedri Mermutlu ve Dr. Hasan Basri Öcalan, Bursa’da haziresi bulunan 73 cami ve mescit tespit etmiş. Elmalık, Fazlullah, Tefsirhan, İnebey, Hacı Baba mescidi gibi mescitler hazireleriyle beraber yok edilmiş. 40 dergâhın otuza yakınının binası günümüzde yok. Yoğurtlu Baba, Ramazan Baba, Ahmed Gazzî, Baba Efendi, Moralı, Abdülmümin, Çarşamba, Nasuhi, Eyüp Efendi, Kaygulu, Yakup Efendi, Enarlı dergâhlarının ne binaları ne de hazireleri günümüze ulaşmış. 250 civarında mektebin bir kısmında hazire yapılmış ama bunların da bir kısmından habersiziz. Mermutlu, “Hazirenin üzerinde yaşamak normal bir durum olmuş.” diyor.

 

Yavrum bak, ayaklarının altı mezarlık!

Yıldırım Bayezid’in vezirlerinden Çandarlı Ali Paşa, isminin verildiği mahallede İsmail-i Rumî Dergahı’nı (1393) yaptırır. Zamanla İbrahim bin Avnullah tarafından binası satın alınıp Kadirî tarikatına zaviye olarak vakfedilir. Zaviyenin şeyhliğine getirilen Ahmed Efendi ölünce dergahın haziresine gömülür. Sonraları Sa’dî, Rüfaî ve Kadirî dergahı olarak, zaviyelerin kapanma tarihine kadar hizmet veren Hamam Tekke yangında yok olur. Hazirelerdeki mezarların nereye nakledildiği bilinmez. Bilinen bir şey var ki, Osmangazi ilçesi Alipaşa Mahallesi’nde lunapark haline getirilen hazirede çocuklar ecdadının kemiklerine basarak eğleniyor.

 

O eski hazireden eser yok şimdi

Aktarhüsam Mahallesi’ndeki Aktarhüsam Camii Haziresi’nden eser yok. Mahalleye ve sokağa ismini veren hazirede Karabaş Ahmed Efendi’nin defnedildiği biliniyor. Hoca Nasuh Efendi’nin yaptırdığı Lâgar Nasuh Efendi Mektebi Haziresi Hisar ilçesi Kavaklı Mahallesi’nde. İvaz Paşazâde Ataullah Efendi, Dokuz Mehmet Efendi, Atazâde Mehmed Efendi, Seyid Ali Efendi, Seyid Yusuf Efendi mezarları nerede bilinmiyor. Alaaddin Mahallesi Leys Çelebi Zâviyesi haziresi Tophane Meslek Lisesi’nin güney tarafının altındaydı. Şeyh Nureddin Hamza bin Ali buraya defnedilmiş. Şehreküstü Mahallesi’ndeki Hoca İlyaszâde Mektebi Haziresi, Hoca İlyas İlköğretim Okulu olarak hizmet veriyor. Tuzpazarı Mahallesi Tuz Pazarı Camii etrafında olduğu tahmin edilen Tuzpazarı Mektebi Haziresi mektebiyle beraber yok edilmiş. Hasan Paşa Medresesi Haziresi Demirtaş Endüstri Meslek Lisesi karşısında bulunan sokaktaydı. XV. yüzyılda Alaaddin Eli Esved’in oğlu Hasan Paşa tarafından yapılan medrese ve hazireden günümüze herhangi bir şey kalmamış. Elmalık Camii Haziresi Reyhan Mahallesi’ndeydi (Elmalık Çıkmazı). Yıkılıp yerine konutlar yapılan caminin haziresinde dokuz kişi yatıyor. Veli Şemseddin Mahallesi’ndeki Moralı Dergahı Haziresi’nin yerine Bursa Ticaret Lisesi yapılmış. Atinalı Ali Rıza Efendi’nin yaptırdığı (1838) dergâhta 18 mezarın olduğu biliniyor.

 

Ayhan Hülagü

FavoriteLoading Bu yazıyı Favorilerime ekle

BENZER YAZILAR

Yorum Yapın

*

Önceki yazıyı okuyun:
Teravih Tefsirleri 1433-15

Araf Suresi 59-72. Ayetler. Peygamberlerin sayıları Kuran-ı Kerim'de isimleri sayılan peygamberlerin özellikleri. Hz. Nuh'un öne çıkan özelliği nedir? Ömrü? Peygamberlik...

Kapat